CHI Nederland


ICT-Esperanto nu ook voor User Centered Design (verslag)


babel_w480.jpgdetail uit 'de Toren van Babel' van Pieter Bruegel de Oudere

Een geruststelling voor buitenstaanders: ICT'ers begrijpen soms elkaar ook maar nauwelijks. Software-ontwikkelmethodes proberen daar verbetering in te brengen. Een methode die in een paar jaar tijd een ware zegetocht door ICT-land maakte is RUP: Rational Unified Process. Helaas biedt RUP weinig soelaas voor de User Centered Design-aspecten van het software-ontwikkelproces. Die leken namelijk tot voor kort simpelweg niet te bestaan in de wereld van RUP. Verschillende User Centered Designers (UCD-ers) zien zich daarom genoodzaakt de ontwikkelmethodes naar hun eigen hand te zetten.


ICT-ers bestaan er in alle soorten en maten: business analisten, functioneel ontwerpers, software ontwerpers, software ontwikkelaars, testers, projectmanagers en gelukkig eisen ook steeds vaker verschillende UCD-disciplines hun plek op in het ontwikkelproces. Om onderling gemakkelijker te communiceren - misschien ook wel een beetje om indruk te maken op de buitenwereld - ontwikkelden al die verschillende disciplines hun eigen jargon. Daarnaast ontwikkelden ze hun eigen werkmethodes die vooral het eigen werkterein omvatten en nauwelijks aansluiten op werkmethodes van aangrenzende vakgebieden. Om het software-ontwikkelproces toch in zijn geheel aan te kunnen sturen werden ontwikkelmethodes bedacht waarmee helderheid ontstaat over projectfases, projectrollen, activiteiten en opleveringsdocumenten.


Een van de belangrijkste software-ontwikkelmethodes op dit moment is RUP. Het wordt door de firma Rational - kort geleden overgenomen door IBM - daadwerkelijk als een product in de markt gezet. Het bestaat uit boeken, tools - bijvoorbeeld voor de administratie van wijzigingen - cd-roms, betaalde websites en uiteraard duur betaalde consultancy. Sighi.nl organiseerde in de Kennissataliet Amersfoort een workshop UCD en RUP, waarbij UCD-ers van zes bedrijven (EasyGov, Capgemini, Satama, Rabobank, TNO en OHRA) hun RUP-ervaringen deelden met het publiek.


Waar de zes UCD'ers het over eens zijn, is dat use cases , een van de belangrijke opleveringsdocumenten in RUP, wel erg veel lijken op de persona's en scenario's uit de gangbare UCD-methodieken, maar geen recht doet aan de gebruiksdoelen van verschillende gebruikers. En dat wireframes een veel te beperkte rol krijgen toebedeeld. Dat betekent dat er in ieder geval een aantal opleveringsdocumenten aan RUP moeten worden toegevoegd. De een loste dit op door de toevoeging van een extra rol, de ander door het invoegen van een extra fase en weer een ander door het oprekken van de rolomschrijving.


RUP blijkt een methodiek die zowel per organisatie als per project opnieuw tegen het licht moet worden gehouden. Een ontwikkelorganisatie is meestal een redelijk statisch gegeven waarvoor één RUP-raamwerk kan worden opgezet, maar voor elk project zal opnieuw moeten worden vastgesteld, welke elementen dat raamwerk nuttig zijn. Ten slotte dient een methodiek - en met name de opleveringsdocumenten - voor een belangrijk deel een communicatiedoel. Dit maakt het aan de ene kant mogelijk om de klant voor te bereiden op tussenresultaten in de vorm van - eventueel te bekrachtigen - opleveringsdocumenten, aan de andere kant fungeren de opleveringsdocumenten binnen de ontwikkelorganisatie vaak als estafettestokje waarmee het volgende team (persoon) wordt gebrieft. Wanneer er echter geen sprake is van opeenvolgende teams of personen, maar wanneer een persoon twee rollen vertegenwoordigt, dan vervalt daarmee in ieder geval het communicatiedoel en moet er nog kritischer worden bekeken, welke functie het opleveringsdocument nog heeft.


Wat bovendien blijkt in de workshop is dat een ontwikkelmethode als RUP, heel veel tijd nodig heeft om wortel te schieten in een ontwikkelorganisatie. Zo'n methode wordt meestal top-down de organisatie ingebracht, waarna het een grote investering van de medewerkers vraagt, voordat er met z'n allen Rups kan worden geproken. En dan heb ik het nog niet eens over de UCD-ers, die zichzelf genegeerd zien in RUP. Die UCD-ers voelen zich uiteraard het minst gemotiveerd om met RUP te werken, maar velen realiseren zich dat het onttrekken aan ontwikkelmethodes als RUP, het einde voor UCD in het software-ontwikkelproces betekent.


Igor Freeke, 30 maart 2004


link bij dit artikel:
Rational: www-306.ibm.com/software/rational/