CHI Nederland


21 oktober 2003

Spelden en hooibergen - twee visies op zoeken en vinden van informatie

Twee lezingen rondom hetzelfde thema met twee opvallende tegenstellingen: de eerste legde de nadruk op het zoeken van de gegevens, de tweede legde de nadruk op het presenteren van de informatie die is gevonden door een zoekmachine. De eerste heeft een commerciële inslag, de andere een meer academische.

Door: Igor Freeke

De eerste lezing: IntelliGent

Frank Hofstede en Erik van Pelt richtten enige jaren geleden hetSearch Expertise Centrum (SEC) op. Naast de dienstverlening op het gebied van selectie en implementatie van zoekmachines, ontwikkelt SEC voor organisaties het product IntelliGent.

User interface van de IntelliGentHet probleem dat SEC signaleert bij de huidige zoeksystemen is dat mensen - in organisaties - nog veel te veel zelf op zoek moeten gaan naar informatie. Ze missen vaak belangrijke informatie, omdat ze zich simpelweg niet altijd bewust zijn van het bestaan van relevante informatie binnen de eigen organisatie. En daar moet IntelliGent verandering in gaan brengen. IntelliGent is een zoekhulp die over de schouder van de gebruiker meeleest in het document waaraan hij werkt, en vervolgens zelf met suggesties komt over relevante informatie. Dus, je schrijft een stuk, en de relevante informatie dient zich vanzelf aan. Je ziet de suggesties verschijnen in een klein, halftransparant scherm dat bovenop het 'actieve' document ligt en de suggesties zijn aanklikbaar als een hyperlink. Die gevonden informatie kan direct uit een bedrijfsdatabase komen (bijvoorbeeld klantgegevens) maar ook van een intranet of zelfs het internet. IntelliGent zoekt niet zelf, maar zet slechts andere zoekmachines aan het werk. IntelliGent verzorgt alleen maar de aansturing van de verschillende zoekmachines (direct op database, intranet, internet) op basis van de werkzaamheden van de gebruiker.

In de toekomst moet IntelliGent ook kunnen leren van zoekacties en die leerervaringen daarna weer kunnen delen met andere gebruikers. Momenteel draait het systeem als proef in de bibliotheek van de TU Delft. De student die in deze bibliotheek zijn scriptie schrijft, wordt zo in de verleiding gebracht dat het systeem al onofficieel is omgedoopt tot Diekstra module.

Uiteraard zitten er nog wel wat haken en ogen aan het functioneren van IntelliGent, maar daar wordt aan gewerkt. IntelliGent zal zich in de praktijk moeten bewijzen en zal worden doorontwikkeld. Gelukkig zijn er al een groot aantal potentiële partners die het systeem willen toepassen.

Rest mij de filosofische vraag of het altijd wel zo bemoedigend is om van alles meteen te kunnen zien wat anderen er al over hebben gezegd. Maar het is natuurlijk wel positief dat IntelliGent tot meergezonde reflecties leidt.

De tweede lezing: Topia

Mettina Veenstra is in juli 2002 vanuit het Telematica-Instituutmet het Topia-project gestart. Ontevreden over de manier waarop huidige zoekmachines hun resultaten presenteren, werkt haar projectgroep aan alternatieve mogelijkheden.

De huidige zoekmachines hebben allemaal hun eigen manier om de zoekresultaten boven water te krijgen. Wel hebben ze gemeenschappelijk dat ze de resultaten direct presenteren in een - meestal pagina lange - lijst. Deze manier van presenteren kan wel een paar goede resultaten opleveren, maar toch blijft het onduidelijk hoe de lijst tot stand is gekomen en of er niet ergens onderaan de lijst (zeg op pagina 62) nog een pareltje - of de spreekwoordelijke speld - te vinden is. Het presentatiegedeelte van Topia werkt anders. Het clustert (groepeert) de zoekresultaten op basis van object-attributen. In het geval van een verzameling schilderijen kunnen dat bijvoorbeeld genre, artiest of periode zijn. De gebruiker krijgt bij Topia niet een lange lijst met schilderijen te zien, maar een korte en overzichtelijke lijst met clusters, waarin schilderijen zitten die aan de zoekvraag, bijvoorbeeld 'druiven', voldoen. Dat kan dan resulteren in de clusters Stillevens, Rembrandt en 17e eeuw. De cluster die de meeste schilderijen bevat wordt het eerst getoond. De gebruiker kan er nu voor kiezen om een complete lijst met alle schilderijen uit een cluster te bekijken, of hij kan er voor kiezen het cluster weer in nieuwe clusters op te laten delen.

Presentatie van de zoekresultaten door Topia

Deze manier van zoekresultaten tonen is veel beter geschikt voor een explorerende manier van zoeken. De gebruiker krijgt zo een veel beter inzicht in de structuur van de zoekresultaten: hoe de afzonderlijke resultaten zich tot elkaar verhouden. Nog een voorbeeld: je zoekt een schilderij met als onderwerp 'injectiespuit', en Topia toont een cluster 'schilder: Brood' en een cluster 'genre: graffiti'. Topia biedt nu de mogelijkheid om naar een 'Spuit van Brood' te gaan, maar ook om te kijken wat andere graffitti-artiesten met dit onderwerp hebben gedaan.

De eerste doelgroep Topia is de museumsector: er loopt momenteel een proef met een gegevensbestand van het Rijksmuseum. Maar ook sectoren die met tekstbestanden werken, zouden gebruik kunnen maken van de presentatiemodule van Topia. Zo gaat binnenkort er een proefproject van start bij IBM.

Dit project is in eerste instantie een verkenning, en ook hier geldt dat er nog wel wat moet worden bijgeschaafd om van Topia een compleet product te maken. Commerciële toepassingen - met een 'cleaner' interactieontwerp en usability testen - zouden in ieder geval het project meer richting kunnen geven.

Tot slot

Beide lezingen laten zien dat de ontwikkelingen op het gebied van zoeken en vinden zeker niet gestrand zijn met de komst van Google.